Eerlijk is eerlijk: het spijsverteringsstelsel van een paard is best een puzzel. Het is lang, gevoelig en niet altijd even makkelijk te managen. Maar als je een paard hebt of verzorgt, is begrijpen hoe de spijsvertering van een paard werkt geen luxe, maar noodzaak. Het gaat om veel meer dan alleen hooi voeren en hopen dat het goed gaat. Wat je voert én hoe je voert heeft invloed op alles: van energieniveau en humeur tot, ja, zelfs de mest.
Laten we het daarom allemaal eens helder en zonder poespas uitleggen. Of je nu nieuw bent in de paardenwereld of gewoon een opfrisser kunt gebruiken: dit is jouw praktische gids voor het spijsverteringsstelsel van het paard, hoe het werkt, wat er mis kan gaan en wat je kunt doen om de darmen zo goed mogelijk te ondersteunen.
De basis: hoe werkt het spijsverteringsstelsel van het paard?
Het spijsverteringsstelsel van een paard is eigenlijk een hybride. Het lijkt niet op dat van mensen, maar ook niet op dat van herkauwers zoals koeien. Paarden zijn niet-herkauwende planteneters. Dat betekent dat ze ruwvoer verteren zonder pens en in plaats daarvan sterk afhankelijk zijn van microbiële vertering in de achterdarm.
Laten we stap voor stap volgen welke weg het voer aflegt.
1. Het begint in de mond (met véél kauwen)
De spijsvertering start zodra het paard begint te kauwen. De sterke kiezen malen het voer tot kleinere deeltjes, waardoor het later beter verteerd kan worden. Kauwen stimuleert ook de aanmaak van speeksel, wat helpt om het maagzuur te bufferen.
Leuk weetje: een paard kan tot wel 40 liter speeksel per dag produceren… maar alleen als het kauwt. Daarom is ruwvoer zo belangrijk.
2. De maag: klein maar krachtig
De maag van een paard is verrassend klein. Hij kan ongeveer 8 tot 15 liter bevatten. Dat betekent dat hij snel vol is en ook weer leegloopt, zelfs als het voer nog niet volledig verteerd is. Daarom zijn paarden gebouwd om verspreid over de dag kleine hoeveelheden te eten, en niet twee grote maaltijden zoals wij.
In de maag wordt continu maagzuur aangemaakt, ook wanneer het paard niet eet. Dat is precies waarom regelmatig voeren zo belangrijk is. Zonder voldoende kauwen en speeksel kan overtollig maagzuur problemen veroorzaken, zoals maagzweren.
3. De dunne darm: opname van voedingsstoffen
Na de maag komt het voer in de dunne darm terecht, die ongeveer 20 meter lang is. Hier worden zetmeel, vetten en eiwitten verteerd en worden voedingsstoffen opgenomen, zoals aminozuren en vetzuren.
Belangrijk om te weten: paarden hebben geen galblaas. Daarom moeten vetten altijd langzaam en in kleine hoeveelheden worden geïntroduceerd.
4. De achterdarm: de fermentatiefabriek
Hier gebeurt het echte werk van de micro-organismen. De achterdarm bestaat uit:
- de blinde darm (cecum)
- de grote dikke darm
- de kleine dikke darm
- de endeldarm
De blinde darm werkt als een grote fermentatiekuip waarin vezels uit ruwvoer worden afgebroken door bacteriën. De hierbij vrijkomende stoffen (zoals vluchtige vetzuren) leveren energie. In de dikke darm wordt verder vocht opgenomen en wordt de mest gevormd.
Raakt de bacteriële balans verstoord, dan kunnen klachten ontstaan zoals gasvorming, diarree of koliek.
Veelvoorkomende spijsverteringsproblemen bij paarden
Spijsverteringsproblemen komen vaker voor dan veel paardeneigenaren denken. Enkele voorbeelden:
Koliek: Een verzamelnaam voor buikpijn, veroorzaakt door gas, verstoppingen of veranderingen in de darmomgeving.
Maagzweren: Komt vooral voor bij paarden op stal, sportpaarden of paarden onder stress. Als de maag te lang leeg is, kan maagzuur de maagwand aantasten.
Verstoppingskoliek: Wordt vaak gezien in de winter, wanneer paarden minder drinken en droog ruwvoer de darmbeweging vertraagt.
Diarree of dunne mest: Kan wijzen op een verstoorde spijsvertering, parasieten of een verandering in het rantsoen.
Waardoor raakt de spijsvertering verstoord?
Paarden zijn gevoelig. Hun maagdarmstelsel reageert snel op:
- plotselinge voerwissels
- grote hoeveelheden krachtvoer of zetmeel
- te weinig ruwvoer
- lange periodes zonder voer
- stress of wisselende routines
- onvoldoende wateropname (vooral in de winter)
- gebitsproblemen (slecht kauwen = slechtere vertering)
Zie het paard als een fijn afgestelde machine: hij werkt het best met constante, schone en voorspelbare ‘brandstof’.
Zo houd je de spijsvertering van je paard zo stabiel mogelijk
Een praktische checklist:
Ruwvoer op nummer één: Hooi, gras en andere vezelrijke voeders moeten het grootste deel van het rantsoen vormen. Paarden zijn gemaakt om te grazen, liefst verspreid over de dag.
Let op wateropname: Te weinig drinken kan snel problemen veroorzaken. Controleer waterbakken dagelijks en bied in de winter eventueel lauw water aan.
Stem krachtvoer goed af: Te veel graan kan leiden tot verzuring en spijsverteringsproblemen. Voer alleen wat nodig is en bouw altijd langzaam op.
Kleine porties, vaker voeren: Dit past het best bij de anatomie van het paard en helpt overmatige maagzuurvorming voorkomen.
Zorg voor een goed gebit: Goed kauwen is essentieel. Laat het gebit regelmatig controleren.
Voldoende beweging en rust: Stress heeft een grote invloed op de spijsvertering. Regelmatige weidegang, sociaal contact en een voorspelbare routine helpen enorm.
Ondersteunende toevoegingen: zoals bijvoorbeeld EquiElite GC. Zelfs met goede verzorging kunnen sommige paarden extra ondersteuning gebruiken, bijvoorbeeld bij stress, rantsoenwissels of een gevoelige spijsvertering.
Een van onze favorieten is EquiElite GC.
Dit product:
- draagt bij aan een evenwichtige zuur-basebalans in de maag
- ondersteunt een stabiele darmflora
- bevat pectine, dat een gel vormt in de maag
- bevat onder andere gist en kamille
- is eenvoudig in gebruik voor volwassen paarden, pony’s en veulens
Overleg altijd met je dierenarts of voedingsdeskundige als je twijfelt over wat jouw paard nodig heeft.
Vergeet niet te kijken naar wat eruit komt
Ja, we hebben het weer over mest. Mest is een belangrijke graadmeter voor hoe de spijsvertering functioneert. Gezonde mest is:
- vochtig maar niet waterig
- gevormd tot duidelijke mestballen
- vrij van onverteerde voerdeeltjes
- Verandert dit, dan is het verstandig om extra alert te zijn of advies in te winnen.
Spijsvertering is belangrijker dan je denkt
Het spijsverteringsstelsel van het paard is kwetsbaar, maar goed te managen. Begrip van hoe het werkt en wat het beïnvloedt, helpt je om betere keuzes te maken in dagelijkse verzorging.
Sta dus eens stil bij wat er vanbinnen gebeurt, elke keer dat je voert, poetst of mest uitruimt. Een goed functionerende spijsvertering is de basis voor een comfortabel en tevreden paard.
